Ekologie komunikacji. Perspektywa lingwistyczna na porozumiewanie się w erze algorytmicznej

Joanna Kowalczyk

Joanna Kowalczyk – doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie językoznawstwo; absolwentka studiów z zakresu administracji publicznej. Autorka kilku monografii naukowych, kilkudziesięciu artykułów i kilkunastu rozdziałów w publikacjach zbiorowych. Redaktorka pracy wieloautorskiej poświęconej dyskursom w różnych sferach komunikacji. Swoje prace wydaje w języku polskim, angielskim i rosyjskim. Prowadzi poradnię językową z zakresu języka urzędowego Prosty język w urzędzie. Laureatka stypendium ministra edukacji i nauki dla wybitnych młodych naukowców. Swoje badania koncentruje wokół dyskursów specjalistycznych w szczególności związanych z komunikacją prawną, prawniczą i administracyjną.


Współczesne zdarzenie komunikacyjne w przestrzeni cyfrowej angażuje równocześnie ciało, wiele modalności, działanie interakcyjne, architekturę platformy i udział modelu językowego. Lingwistyka rozpoznaje te wymiary każde z osobna, rzadko podejmuje jednak próbę opisania ich razem. Autorka taką próbę podejmuje i doprowadza ją do końca.

Model ekologii komunikacji porządkuje je w postaci pięciu warstw analitycznych, przez które przebiega warstwa syntetyczna. Udział AI nie jest kolejnym poziomem obok pozostałych, lecz czynnikiem przenikającym wszystkie. Warstwy nie działają  w izolacji, gdyż sens wyłania się z ich cyrkulacyjnego współdziałania, a algorytm rekomendacji okazuje się aktorem komunikacyjnym o realnej sprawczości.

Model sprawdzono w pięciu studiach przypadku na polskim materiale, od dyskursu pandemicznego po kampanię wyborczą 2023 roku, z wykorzystaniem metodologii EMODAC. Ekologiczna metodologia obserwacji dyskursu algorytmicznie zapośredniczonego i cyfrowego proponuje pięć metod – etnografię cyfrową, analizę konwersacyjną, analizę opartą na promptach, algorytmiczną analizę dyskursu i wielomodalną analizę platform – w procedurze spiralnej triangulacji, w której ustalenia wynikające z jednej metody otwierają kolejne przejście przez materiał analityczny. 
Towarzyszy jej kategoria algorytmicznego pozycjonowania badacza: dane obserwatora współkształtują środowisko, które bada, więc subiektywność trzeba deklarować i kontrolować, zamiast udawać, że jej nie ma. Ta pozycja to rzecz godna polecenia każdemu, kto zajmuje się badaniem komunikacji w przestrzeni elektronicznej.